Icon Arrow Icon Quote Icon Close Icon Enlarge Icon Calendar Icon Currency Icon Clock Icon Location Icon Shield Icon Chevron Icon Attachment Icon Download star icon-hat icon-tools
Artikel Instroom

Krimp, stabilisatie of groei? Uitwerking van drie scenario’s

Strategisch personeelsbeleid is voorbereid zijn op de toekomst. Maar wat doe je als kinderopvangorganisatie als de toekomst alle kanten op kan? Kinderopvang werkt! bereidt zich voor op verschillende scenario’s en heeft samen met dertig vertegenwoordigers uit kinderopvangorganisaties oplossingen uitgewerkt voor drie scenario’s: krimp, stabilisatie en groei op termijn.

Weg met blik op horizon: op weg naar een baan in kinderopvang

Dynamische arbeidsmarkt

De arbeidsmarkt van kinderopvang beweegt grillig. De branche is in het verleden sterk gegroeid en kende ook een hevige krimp nadat de kredietcrisis was overgewaaid van Amerika naar Europa. De toename van werkloosheid onder ouders zorgde in de periode van 2011-2014 voor vraaguitval. De bezuinigingen op de kinderopvangtoeslag in dezelfde periode zorgde voor een multiplier-effect. Met alle gevolgen van dien. Op het moment dat de ROC’s gestopt waren met opleiden begon de branche weer te groeien. Afgelopen jaren waren de arbeidsmarkttekorten in kinderopvang groot. Niet voor niets was de top drie prioriteiten van het Platform Arbeidsmarkt Kinderopvang lange tijd, de aanpak van: tekorten, tekorten en tekorten.

Voorkomen dat de geschiedenis zich herhaalt

Onderzoeksbureau ABF ontwikkelde voor het onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn een arbeidsmarktprognose met de verwachting dat de sterke groei van de branche zou afvlakken en de werkgelegenheid zou stabiliseren. Daarna brak Covid-19 ook in Nederland uit en is de prognose naar beneden bijgesteld, met de aanname dat als gevolg van de door het Centraal Planbureau (CPB) geraamde werkloosheid zou leiden tot werkloze ouders en daarmee vraaguitval.

Gemixte signalen

De volgende situatie ontstond:

  • Oplopende werkloosheid
  • Onzekerheid over het aantal faillissementen in de verschillende sectoren in Nederland als de steunmaatregelen voor ondernemers aflopen.
  • Tijdelijke overschotten tijdens lockdown – daar waar geen noodopvang geboden werd.
  • Tekorten als gevolg van medewerkers die niet inzetbaar zijn (ziek, zwanger, wachtend op testuitslag).

Peiling arbeidsmarktsituatie

Daarom peilt Kinderopvang werkt! ieder kwartaal de arbeidsmarktsituatie in de branche, is er een herhaalmeting van het vacatureonderzoek uit 2019 uitgevoerd en is er gezocht naar meer gegevens.

Als we inzoomen op de werkloosheidscijfers en de werkende beroepsbevolking dan zien we het volgende beeld:

  • De werkloosheid is vooral toegenomen onder thuiswonende kinderen,
  • Er zijn meer ouders gestart met werken, dan dat er werkloos zijn geworden.
Tabel werkenden drie scenario's kinderopvang
Tabel werkloosheid drie scenario's kinderopvang

Als we dieper inzoomen op de cijfers is het dus niet meer zo wonderlijk dat het aantal medewerkers in de branche alleen maar is toegenomen (op klein dipje na in het voorjaar 2020 tijdens de eerste lockdown). Uit de laatste kwartaalpeiling blijkt dat meer dan de helft van de kinderopvangorganisaties nog steeds een tekort aan personeel heeft, in de bso is dit zelfs de zeventig procent. Ook de vacaturegraad is met 34 vacatures op 1000 banen hoog in vergelijking met andere sectoren. De landelijke vacaturegraad was 25 in het vierde kwartaal van 2020 (CBS, vacaturegraad naar bedrijfstak). Wel is de vacaturegraad in kinderopvang afgenomen ten opzichte van de vorige meting in januari 2019. Toen was de vacaturegraad in kinderopvang extreem hoog met 48 vacatures op 1.000 banen.

Tot nu toe staan alle seinen nog op groen, maar voorspellen blijft moeilijk, zeker als het de toekomst betreft. Gaan we wel een effect zien als de steunmaatregelen aflopen, door meer faillissementen die zijn uitgesteld? Of krijgen we een juist een extra vraag naar kinderopvang van werknemers die nu thuis zijn en straks weer aan het werk kunnen?

Het grote verschil met tien jaar geleden

In Den Haag is de maatschappelijke waarde van kinderopvang steeds meer gaan doordringen. Kinderopvang wordt niet meer alleen als arbeidsparticipatie instrument gezien. En dan is er nog de toeslagenaffaire, met daarmee de maatschappelijke druk op een andere wijze van financiering. Het Centraal Planbureau rekende voor de Ministeries van Sociale Zaken (SZW) en van Onderwijs (OCW) door wat de effecten op overheidsfinanciën, inkomensongelijkheid en structurele werkgelegenheid zijn van:

  • Een verhoging van de kinderopvangtoeslag
  • Gratis kinderopvang voor alle kinderen – vier dagen per week
  • Integrale kindvoorzieningen – vijf dagen per week

Explosieve groei

Wat nou als een nieuw kabinet besluit om meer kinderen dan nu toegang kinderopvang te geven? Dan zal de branche harder dan ooit te voren moeten groeien en staan we voor een enorme uitdaging.

Voorspellen is moeilijk, vooral als het de toekomst betreft.
Wim Kan – oudejaarsconference 1979
Oplossingen drie scenario's

Het wordt deze zomer tussen + 10 Cº en + 40 Cº

De arbeidsmarktprognoses van Kinderopvang werkt! hadden in het verleden een beperkte bandbreedte. We konden vrij nauwkeurig de ontwikkeling van de werkgelegenheid een aantal jaren vooruit voorspellen. Nu kan het alle kanten op en dat is soms onbevredigend, alsof een weerman vertelt dat het misschien kan gaan regenen.

Het is taak om voorbereid te zijn op alle scenario’s. Als het gaat regenen, dan staan de paraplu, het regenpak en de laarzen klaar. Voor mooi weer liggen met hetzelfde gemak een parasol, zwembroek en teenslippers paraat. Kinderopvang werkt! heeft samen met dertig vertegenwoordigers uit kinderopvangorganisaties oplossingen uitgewerkt voor drie scenario’s: krimp, stabilisatie en groei op termijn.

Drie scenario's kinderopvang 2021

In de werksessies met kinderopvangorganisaties zijn de deelnemers in drie groepen verdeeld. Iedere groep werkte onafhankelijk van de andere groepen oplossingen voor een van de drie scenario’s uit. We hebben in onze werksessies met de kinderopvangorganisaties gemerkt dat een aantal arbeidsmarktthema’s in ieder scenario terugkeerden, namelijk: goed werkgeverschap, opleiden en arbeidsmobiliteit.

Krimp

Ook bij een krimpscenario is het van belang om te blijven investeren in de ontwikkeling van medewerkers. Medewerkers die zich kunnen ontwikkelen in- en buiten het vak zijn makkelijker en sneller in staat om een baanwisseling (binnen of buiten de organisatie) te maken als het nodig is. In sommige regio’s bestaan al brede opleidingen waar studenten worden opgeleid voor kinderopvang en onderwijs of kinderopvang en zorg of kinderopvang en sport. Deze opleidingen zorgen voor een bredere inzetbaarheid, waar volgens de deelnemers in dit scenario meer op ingezet kan worden. Persoonlijke aandacht voor individuele loopbaanpaden is nodig om te zorgen dat iedere medewerker leuk werk heeft. Natuurlijk verloop wordt niet vervangen.

Tijdens de vorige recessie organiseerden sociale partners met subsidiemiddelen een sectorplan met loopbaanevents, trajecten en loopbaangesprekken waarbij 82% van de deelnemers een andere baan vond of in de eigen organisatie kon blijven werken.

Stabilisatie

Wanneer de werkgelegenheid de komende jaren niet meer groeit, maar stabiliseert, zijn de huidige tekorten nog niet ingelopen. Daarnaast zal er door natuurlijk verloop een vraag naar kwalitatief goed personeel blijven bestaan. In dit scenario is het daarom belangrijk om medewerkers te blijven binden en boeien. Investeren in behoud is namelijk effectiever dan het investeren in instroom. Alle energie steken in de werving van nieuwe medewerkers is zonde als zittende medewerkers in de tussentijd vertrekken, terwijl dat voorkomen had kunnen worden. Investeren in behoud doen organisaties door aandacht te hebben voor de ontwikkeling van medewerkers, het bieden van opleidings- en ontwikkelingsmogelijkheden en bijvoorbeeld het instellen van een klankbordgroep voor medewerkers om te weten wat er leeft bij hen of om verbinding te krijgen. Regelmatig face-to-face-gesprekken houden met medewerkers om te weten hoe ze in het werk staan. En als medewerkers toch vertrekken probeer dan binding te houden, zodat ze een ambassadeur blijven voor je organisatie.

Voor nieuwe medewerkers wordt door steeds meer organisaties een zogenaamd ‘onboard programma’ opgestart om medewerkers in te werken en zich ‘thuis’ te laten voelen. Contacten met de ROC’s worden extra aangehaald, gastcolleges geven en zorgen voor voldoende instroom in de opleidingen blijft belangrijk.

Kinderopvang werkt! geeft (nu al) informatie aan scholieren, studiekiezers, ouders en zij-instromers over werken in kinderopvang. En neemt deel aan studiebeurzen en digitale voorlichtingsweken voor studenten. Via de website www.kinderopvang-werkt.nl wordt informatie gedeeld over functies, diploma’s en salarisschalen. Ook inspiratieverhalen, vlogs en video’s over werken in kinderopvang zijn hier terug te vinden. In dit scenario wordt ook de imago- en wervingscampagne Kinderopvang dankzij jou voortgezet. De campagne is gericht op het extra instroom en het vergroten van de beroepstrots. De campagne heeft landelijke aandacht gecreëerd voor het werken in de kinderopvang en brak online records. Ook de recente gestarte pilot Medewerkersreis is een goede investering bij zowel werving als behoud.

Groei

Bij een scenario van sterke groei, omdat meer kinderen toegang tot kinderopvang krijgen, staat de branche voor een grote uitdaging. Alle activiteiten die ook bij stabilisatie zijn beschreven, zijn ook in dit scenario nodig. En meer dan dat want +/- 70.000 extra werknemers, die vind je niet zomaar. Dit scenario biedt kansen voor het anders organiseren van het werk. Het vergroten van de deeltijdfactor kan een oplossing zijn omdat met meer kinderen in kinderopvang de woensdagen en vrijdagen beter benut kunnen worden, waarmee medewerkers grotere contracten kunnen krijgen. Ook biedt het de mogelijkheid om een nieuwe groep medewerkers aan te trekken, die nu afhaken voor bijvoorbeeld de buitenschoolse opvang omdat ze het contractaanbod te klein vinden. Wanneer een nieuw kabinet kiest voor een toegangsrecht voor alle kinderen kan er mogelijk meer vraag ontstaan naar combinatiefuncties: de bso-medewerker die om 11.30 uur start voor de tussenschoolse opvang, daarna in de klas ondersteuning geeft aan leerlingen in het onderwijs die het moeilijk hebben en daarna de naschoolse opvang biedt. 

Investeren in behoud is namelijk effectiever dan het investeren in instroom. Alle energie steken in de werving van nieuwe medewerkers is zonde als zittende medewerkers in de tussentijd vertrekken, terwijl dat voorkomen had kunnen worden.

Kinderopvang werkt! heeft een e-book ontwikkeld over combinatiebanen met veel verhalen, tips en een stappenplan.

Kinderopvang werkt! is de samenwerking van werkgeversorganisaties Brancheorganisatie Kinderopvang en Branchevereniging Maatschappelijke Kinderopvang met de werknemersorganisaties FNV Zorg & Welzijn en CNV Zorg & Welzijn. In het Platform Arbeidsmarkt Kinderopvang en de cao-tafel Kinderopvang zetten zij zich samen in voor een aantrekkelijke sector en een gezonde arbeidsmarkt met goede arbeidsvoorwaarden. Alle werkgevers in de sector kinderopvang dragen  daarvoor een bijdrage af aan het arbeidsmarktfonds FCB.

Downloads

Johan Siegert

Adviseur arbeidsmarkt en onderzoek

Meer weten? Neem contact met ons op!

Johan Siegert foto

Meer weten? Neem contact met ons op!